Opieka okulistyczna w czasie pandemii COVID-19.

COVID19

Wytyczne Amerykańskiej Akademii Okulistyki (AAO, American Academy of Ophthalmology), na podstawie których opracowano wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego czy wytyczne konsultanta krajowego ds. Okulistyki, jasno określają warunki pracy okulistów w czasie pandemii COVID-19.

Co się zmieniło wraz z rozwojem pandemii?

  1. Odroczono planowe operacje okulistyczne, zważając przede wszystkim na fakt, iż pacjentami okulistycznymi wymagającymi np. operacji zaćmy, są osoby starsze z chorobami współistniejącymi.
  • Odroczono planowe kontrolne wizyty w ambulatorium.

Głównym celem takiego postępowania jest zmniejszenie ryzyka przenoszenia wirusa, ale również oszczędzanie zasobów środków ochrony osobistej.

Operacje pilne wykonywane są na bieżąco, podobnie jak realizowany jest program lekowy dotyczący leczenia wysiękowej postaci AMD.

  • Ostatnie zaostrzenia o pozostaniu w domu, wydłużenie dystansu społecznego i samoizolacji o kolejne 2 tygodnie spowodowały, iż w wielu przychodniach realizowane są teleporady, telekonsultacje czy e-wizyty (w zależności jak kto nazwie). Tym samym nie tylko w przypadku internistów, lekarzy medycyny rodzinnej czy pediatrów, ale również dla innych specjalizacji jak okulistyka, pierwszorzędowym sposobem komunikacji pacjenta z lekarzem jest telemedycyna. Telemedycyna dotyczy wszystkich pacjentów, nie tylko chorych na COVID-19 czy będących w kwarantannie.

Istnieją 3 opcje e-wizyt: usługi telefoniczne, konsultacje internetowe i badania telemedyczne (na przykładzie zdjęć dna oka o których pisałam na blogu, zdjęć przedniego odcinka oka, badań diagnostycznych jak OCT, pole widzenia itd).

  • Teleporady stanowią obecnie główne narzędzie zarządzania opieką zdrowotną. Najważniejszym elementem teleporady jest przeprowadzenie segregacji (inaczej triage), czyli sortowania przypadków na podstawie wywiadu w celu określenia potrzeb uzyskania pomocy medycznej. Niejednokrotnie rozmowa telefoniczna pacjenta z lekarzem, możliwość uzyskania e-recepty, e-zwolnienia pozwala na zastosowanie właściwego postępowania diagnostyczno-leczniczego bez konieczności wizyty pacjenta w przychodni.
  • Gdy pacjent przychodzi na wizytę stacjonarną przechodzi najpierw triage.

 Wizyta w przychodni rozpoczyna się od pomiaru temperatury i wypełnienia ankiety epidemiologicznej, dotyczącej występowania objawów infekcji dróg oddechowych oraz możliwości kontaktu z osobą zarażoną lub powrotu z innego kraju. Dopiero po tym pacjent może zgłosić się do gabinetu okulistycznego.

UWAGA: Celem takiego postępowania, nie jest odmówienie pomocy pacjentowi z grupy narażenia na SARS-CoV-2, ale zastosowanie wszelkich środków ochrony przed zakażeniem pracowników danej placówki, do której zgłasza się pacjent oraz innych osób oczekujących na wizytę do lekarza.

Jeżeli występują jakiekolwiek przesłanki, że pacjent jest z grupy ryzyka, lekarz przygotowuje się do wizyty, zakłada fartuch ochronny, maskę, przyłbicę, rękawiczki i bada takiego pacjenta w wyznaczonym do tego celu gabinecie.

  • Do przychodni wchodzi pacjent bez osób towarzyszących. Grafik pracy okulistów, dostosowany jest tak, aby utrzymać odpowiedni odstęp pomiędzy wizytami. Dzięki temu w poczekalni nie gromadzi się kilka osób w jednym czasie. W przypadku obecności dwóch osób powinny one oczekiwać na wizytę siedząc w odpowiedniej odległości od siebie ok. 1.5 metra (6 stóp wg amerykańskiej jednostki miary).
  • Z uwagi na bliski kontakt podczas badania okulistycznego zalecana jest ochrona ust i nosa czyli zakładanie maseczki oraz ochrona oczu, tu do dyspozycji gogle lub przyłbice oraz stosowanie rękawiczek jednorazowego użytku, w przypadku osób podejrzanych o zakażenie. Przed i po kontakcie z pacjentem lekarz ma dezynfekuje ręce.

UWAGA: Ponieważ wiele osób zakażonych wirusem nie ma objawów, uważam, że dobrą praktyką byłoby założenie maseczki i ochrona ust i nosa zwłaszcza podczas badanie w lampie szczelinowej. Chiński okulista, który próbował jako pierwszy ostrzec świat przed COVID-19, zaraził się od bezobjawowego pacjenta. Jak wiadomo, przegrał walkę z koronawiruem.

  • Gabinety i sprzęt diagnostyczny jest dezynfekowany po badaniu każdego pacjenta. Zwracamy również uwagę na dezynfekcję klamek, klawiatur, myszek do komputerów, długopisów itp.

Na lampy szczelinowe założone są osłony oddechowe, które również podlegają dezynfekcji. Podczas badania w lampie szczelinowej zarówno lekarz jak i pacjent powstrzymują się od rozmowy. Omówienie wyniku badania i odpowiedź na pytania pacjentów odbywa się po badaniu, gdy możliwe jest utrzymanie bezpiecznego dystansu.

Unikamy pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego metodą bezkontaktową tzw. air puff (dmuchnięcie powietrzem) z powodu możliwości rozprzestrzenienia się wirusa w postaci aerozolu. Przypominam, że łzy są materiałem, w którym mogą znajdować się cząsteczki wirusa.

Jeżeli istnieje konieczność pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego, lepszym rozwiązaniem jest metoda aplanacyjna najlepiej z zastosowaniem jednorazowej końcówki. Tonometr aplanacyjny powinno się zdezynfekować środkiem z min 70% zawartością alkoholu, który skutecznie niszczy wirusa.

  • AAO wydała rekomendację, aby na czas trwania epidemii SARS-CoV-2 zamienić soczewki kontaktowe na okulary. Zminimalizuje to ryzyko zakażenia poprzez ograniczenie kontaktu rąk z oczami. Dodatkowo okulary zapewniają również ochronę przed wirusem podczas kontaktu z drugą osobą. Oczywiście takie postępowanie nie stanowi 100% ochrony przed zarażeniem, niemniej w znacznym stopniu zmniejsza prawdopodobieństwo wprowadzenia wirusa do oka.

Tak naprawdę jeszcze przed opublikowaniem tych amerykańskich zaleceń, proponowałam swoim pacjentom opcję noszenia okularów zamiast soczewek kontaktowych. Wiem również, że wielu z Was posiada „stare okulary”, tzn. ze szkłami o nieaktualnych mocach. Jeśli jednak pozostajecie w domu, nie będzie przeszkadzało noszenie tych okularów, nie spowoduje to nagłego pogorszenia wzroku.

Tym samym przypominam, że każdy użytkownik soczewek kontaktowych powinien posiadać również adekwatną korekcję okularową. Pomyślcie proszę o tym nawet na przyszłość.

Podsumowanie

Przychodnie, Kliniki, gabinety okulistyczne pozostają otwarte, aby zapewnić wszystkim potrzebującym stałą opiekę okulistyczną. Okuliści starają się zrobić wszystko, żeby nie narazić siebie, ani swoich pacjentów za zakażenie SARS-CoV-2. Mamy dokładnie określone protokoły postępowania oparte na zagranicznych i polskich rekomendacjach i ściśle się do nich stosujemy.

Z naszej lekarskiej strony nie musicie się niczego obawiać, jednak jak pokazuje codzienna praktyka, zagrożeniem jesteście Państwo sami dla siebie.

Dlatego zwracam uwagę na kilka bardzo ważnych kwestii:

  1. Noszenie maseczek w miejscach publicznych chroni przed zakażeniem także, albo przede wszystkim od bezobjawowych nosicieli koronawirusa.
  2. Podawanie prawidłowych informacji podczas wywiadu epidemiologicznego czy uzupełniania ankiet z takim wywiadem chroni przed zamknięciem placówki medycznej i/lub przed niedoborem personelu medycznego, który pracuje dla Państwa.

Przypominam o:

  1. Myciu i dezynfekcji rąk.
  2. Unikaniu dotykania twarzy, ust, nosa, oczu.
  3. Noszeniu okularów zamiast soczewek kontaktowych.
  4. Możliwym zapaleniu spojówek wywołanym SARS-CoV-2.